Hai bệnh dịch ăn theo virus Corona: Người thì bị

Đi kèm với dịch coronavirus hiện nay là một loạt chuyện bi hài về nghi kỵ và chia rẽ. Những du học sinh Trung Quốc trở về từ Vũ Hán và cả những nơi ngoài Vũ Hán đang khốn khổ vì bị "tránh như tránh...


Một số người Châu Á sống hoặc đi du lịch ở Châu Âu cũng bị kỳ thị vì “trông giống Trung Quốc”. Ở Mỹ, đã có trẻ gốc Trung Quốc bị bạn bè châm chọc và khuyên “nên đi kiểm tra virus corona” mặc dù chẳng hề đi tới vùng dịch. Làn sóng bài xích và phân biệt đối xử liên quan tới cộng đồng người Trung Quốc đang lan nhanh như cơn đại dịch.


Mặc dù đây là những chuyện không hay ho gì, chúng ta đang lặp lại những lỗi lầm trong quá khứ, như khi xử trí bệnh dịch liên quan tới SARS, Ebola, Zika, MERS, và nhiều đại dịch khác.


Thay vì thương yêu, đoàn kết và hợp tác để cùng chống dịch, người ta dễ lâm vào xu hướng bài xích, phân cực và chia rẽ. Một hậu quả khó lường khác của việc bài xích là gián tiếp gây tâm lý hoảng sợ, làm người ta do dự hoặc không đi khám bệnh khi có triệu chứng và làm bệnh dịch lan rộng hơn,


Hai bệnh dịch ăn theo virus Corona: Người thì bị tránh như tránh tà, kẻ tổn hao quá nhiều năng lượng sống - Ảnh 1.

Hình 1. Hình minh họa sự đối lập của 2 nhóm truyền thông.


Trên facebook và các mạng xã hội khác tại Việt Nam hiện có nhiều nhóm quan tâm tới việc phòng chống dịch nhưng cũng đang có sự phân cực, với 2 luồng ý kiến chủ đạo đối lập, dựa trên suy nghĩ và hành xử khác hẳn nhau.


Trong khi có những nhóm lo lắng, nhạy cảm hơn với những tin báo về dịch bệnh, kêu gọi sự kiên quyết, kỷ luật với chế tài xử phạt nghiêm khắc để kiểm soát tình hình sớm thì cũng có những nhóm khác cho rằng việc cảnh báo thái quá có thể tạo nên tâm lý hoảng loạn, lo lắng quá mức trong cộng đồng.


Nhóm này nói nhóm kia đừng nên trấn an làm mọi người lơ là với bệnh dịch, trong khi nhóm kia lại phản biện là chưa có đủ cơ sở để khuyến cáo và không nên làm mọi người hoang mang. Đáng lo hơn là trong hai nhóm này đôi khi có thành viên phản ứng quá mạnh mẽ và không chấp nhận lập luận của nhóm còn lại, dẫn đến chỉ trích, bài xích và chia rẽ ngay trong cộng đồng.


Thật ra, cộng đồng là một tập hợp đa dạng nhiều thành phần và mỗi người sẽ phản ứng và xử lý thông tin theo cách khác nhau.


Cần hiểu rằng đối với mỗi cách truyền đạt đều có nhóm người phù hợp và không phù hợp. Nếu chúng ta bình tĩnh nắm bắt được cách xử lý thông tin của đối phương thì sẽ thấu hiểu hơn để cùng hành động.


Một thử thách nữa của cộng đồng lần này là phải đối mặt với NHỮNG ĐIỀU CHƯA BIẾT. Trước chủng virus nCoV mới này, rất nhiều câu hỏi về mặt khoa học cần được trả lời thỏa đáng. Ví dụ: Virus lây qua đường nào? Bao nhiêu lâu thì phát bệnh? Bệnh nặng thường do nguyên nhân nào?


Tuy nhiên, trong khi những điều này cần được khảo sát và câu trả lời đang dần rõ ràng hơn, cộng đồng lại liên tục bị khuấy đảo bởi những câu hỏi... tạo mới dưới dạng thuyết âm mưu và lan tỏa mạnh mẽ dưới dạng tin giả/tin bẩn như:


- Virus là một dạng vũ khí sinh học mới!?


- Ở Vũ Hán xác chết đầy đường!?


- Hàng chục người tử vong tại Bệnh viện Chợ Rẫy?!


Đó là một số trong những tin bẩn được lan truyền nhanh chóng trong những ngày qua, mà người dùng mạng xã hội ở Việt Nam thấy rõ điều này.


Hay các thông tin: "Khẩu trang N95 mới tốt!" hay "Dầu tràm giúp diệt virus!"... cũng đã góp phần nâng giá các mặt hàng này cao gấp bội!


Một số chuyên gia đã vạch ra rằng dịch do tin bẩn, tin sai gây ra còn "lây lan" nhanh hơn bản thân con virus và tác hại của nó có khi còn lớn hơn cả dịch bệnh chính!


Những tin đồn thất thiệt, tin giả gây hoang mang, những chỉ trích vô căn cứ đã và đang gây nên sự lo lắng, u ám, và hoảng hốt cho nhiều người, dẫn đến tổn hao tài chính, sức khỏe và cả năng lượng sống của cộng đồng.


Infodemics là một từ mới ám chỉ rằng dịch tin bẩn có thể làm người ta khó tiếp cận với thông tin đúng và cần thiết. Vậy đâu là giải pháp?


Mặc dù có một số nhóm hội trên facebook đang có hành động tích cực là rà soát và cảnh báo tin giả, tôi nghĩ rằng việc làm này cũng như các nhóm tình nguyện đi lượm rác ngoài đường và sẽ ít hiệu quả. Điều mà tất cả chúng ta cần làm là ĐỪNG XẢ RÁC.


Giống với việc "rửa tay" để bạn không truyền vô số mầm bệnh "không rõ ràng" cho người kế tiếp (cả những người không quen), việc "rửa não" để suy nghĩ bình tĩnh và hạn chế chia sẻ những điều bạn không chắc chắn là vô cùng quan trọng để chống dịch tin bẩn.


Trong những phân tích về hành vi phát tán tin giả, người ta nhận thấy rất nhiều người thật ra muốn "làm phước" qua việc chia sẻ thông tin. Đã đến lúc chúng ta nhận thức hơn rằng việc làm này thật ra lại có thể gây hại cho người khác!


Một số người có thể phản biện rằng: việc chia sẻ thông tin đa chiều sẽ giúp mọi người chuẩn bị tốt hơn. Thật ra, hầu hết những thông tin nóng sốt đó không giúp ích cho việc chống dịch.


Hai bệnh dịch ăn theo virus Corona: Người thì bị tránh như tránh tà, kẻ tổn hao quá nhiều năng lượng sống - Ảnh 2.

Trong những tình huống y tế khó khăn, các bác sĩ có thể giúp chúng ta xử sự bình tĩnh. Một quy tắc hữu ích là đặt câu hỏi: "Liệu thông tin MỚI này có THAY ĐỔI cách xử trí của chúng ta hay không?"


Chỉ cần hỏi câu này, người dân có thể nhận ra rằng dù báo đài có đưa thêm tin nóng như "Virus lây qua đường phân-miệng!" hay "Virus có dính trên tay nắm cửa!" hay "Virus sống được tới hơn 10 ngày!"… thì cách xử trí của chúng ta vẫn như thế.


Khuyến cáo phòng bệnh của Bộ Y tế như rửa tay và đeo khẩu trang thích hợp, đúng tình huống, đúng thời điểm... đã được thiết kế để giúp chúng ta ngăn ngừa những con đường lây nhiễm chủ đạo để phòng bệnh tối ưu. Phòng bệnh tối ưu ở đây mang cả hàm ý "giảm thiểu thiệt hại do phòng bệnh sai bét".


Chúng ta cần tập trung làm triệt để những việc đó để giữ trận địa chính. Việc sốt sắng, lăn tăn với con số ca nhiễm, ca tử vọng ở đâu đó, chạy theo tin đồn hoặc gợi ý mới không được kiểm chứng có thể làm sao nhãng việc cần làm. Cũng giống như việc có quá nhiều tiết mục hỗn tạp đồng thời trong một show diễn, nhiều khán giả sẽ quên mất thông điệp chính cần lưu tâm.


Những cách phòng dịch hiệu quả


Sẽ KHÔNG còn hiệu quả


Nếu những cách KHÔNG hiệu quả


Được "lây lan" hiệu quả hơn


Bình tĩnh là một kỹ năng cần rèn luyện nhưng sẽ giúp chúng ta lắng nghe tốt hơn, từ đó thấu hiểu và xử trí tốt hơn. Trong bối cảnh lộn xộn ở một số cộng đồng, tín hiệu mừng là các nhà khoa học đa quốc gia đã hợp tác tích cực để chia sẻ rộng rãi tất cả những dữ liệu liên quan tới coronavirus.


Trong thời gian ngắn vừa qua, những tạp chí Y học nổi tiếng như New England Journal of Medicine, British Medical Journal và Lancet đã xuất bản những báo cáo quan trọng về cách lây lan và dịch tễ học của virus mới, cũng như những dữ liệu nói lên các đặc điểm lâm sàng của viêm phổi liên quan tới virus này.


Các triệu chứng phổ biến nhất là sốt và ho (> 80% trường hợp), sau đó là khó thở (31%) và đau cơ (11%).


Nếu bình tĩnh để so sánh, chúng ta sẽ thấy những triệu chứng này thật ra cũng hay gặp ở influenza/Cúm mùa hằng năm, thứ vẫn gây ra dịch bệnh ghê gớm hơn đang cướp đi sinh mạng nhiều người ở nhiều nơi trên thế giới.


Số liệu ở Mỹ cho thấy virus cúm đã giết chết 12.000-30.000 người từ 1/10/2019 đến 1/2/2020, so với số ca tử vong do coronavirus hiện nay là 1.114.


Điều trớ trêu là cộng đồng đang cực kỳ quan tâm tới coronavirus mới, trong khi còn rất nhiều người từ chối tiêm phòng cúm. Nếu người ta làm ra vaccine cho nCoV, tôi đoán rằng nhiều người từ chối tiêm phòng cúm sẽ xếp hàng đầu tiên để chích ngừa corona.


Một hiện tượng thú vị khác đang xảy ra ở Nhật Bản là số người mắc influenza năm nay đã giảm một nửa, từ 140.000 người xuống 70.000 người. Một số chuyên gia nói rằng sự cải thiện rửa tay phòng bệnh trong cộng đồng nhờ khuyến cáo về nCoV có thể đã giúp giảm thiểu lây lan cả những bệnh tật khác.


Những phân tích này cho thấy ảnh hưởng mạnh mẽ của truyền thông lên hành vi của cộng đồng và thêm lý do tại sao chúng ta phải bình tĩnh.


Tóm lại, những con virus corona "đời mới" đang lan truyền nhanh chóng và các nhà khoa học còn nhiều thứ cần tìm hiểu. Chúng xứng đáng nhận được sự quan tâm như một căn bệnh mới, có thể cùng gia đình với SARS và MERS trước đây.


Tuy nhiên, khi ứng phó với bệnh dịch ở quy mô toàn cầu, chúng ta cần có cả đối sách sáng suốt và bình tĩnh cho hai bệnh dịch "ăn theo": dịch liên quan tới kỳ thị và dịch về tin sai/tin đểu.


Tài liệu tham khảo


https://thanhnien.vn/gioi-tre/tro-ve-tu-tam-dich-vu-han-du-hoc-sinh-khon-kho-vi-bi-xa-lanh-1178173.html


https://tuoitre.vn/nguoi-goc-viet-bi-ki-thi-o-chau-au-vi-virus-tu-trung-quoc-20200131163436558.htm


https://www.nytimes.com/2020/01/30/world/asia/coronavirus-chinese-racism.html


https://www.cdc.gov/flu/about/burden/preliminary-in-season-estimates.htm


https://science.sciencemag.org/content/359/6380/1146


https://news.tv-asahi.co.jp/news_society/articles/000175724.html?fbclid=IwAR00ZJluiec0yVS86r4KFBj1CPabdhqFbXdDV4FHcERC6NBv9jh_zRQtySo


https://www.vox.com/science-and-health/2018/3/8/17085928/fake-news-study-mit-science


https://www.youtube.com/watch?v=HZq7fwUywR4


Bó tay: Bệnh nhân nhiễm virus Corona đầu tiên ở London đã bắt Uber đến bệnh viện Theo Theo Trí Thức Trẻ Link bài gốc Copy link http://ttvn.toquoc.vn/doi-song/hai-benh-dich-an-theo-virus-corona-nguoi-thi-bi-tranh-nhu-tranh-ta-ke-ton-hao-qua-nhieu-nang-luong-song-8202014291157484.htm







Hai benh dich an theo virus Corona: Nguoi thi bi 'tranh nhu tranh ta', ke ton hao qua nhieu nang luong song


Di kem voi dich coronavirus hien nay la mot loat chuyen bi hai ve nghi ky va chia re. Nhung du hoc sinh Trung Quoc tro ve tu Vu Han va ca nhung noi ngoai Vu Han dang khon kho vi bi "tranh nhu tranh...


Mot so nguoi Chau A song hoac di du lich o Chau Au cung bi ky thi vi “trong giong Trung Quoc”. O My, da co tre goc Trung Quoc bi ban be cham choc va khuyen “nen di kiem tra virus corona” mac du chang he di toi vung dich. Lan song bai xich va phan biet doi xu lien quan toi cong dong nguoi Trung Quoc dang lan nhanh nhu con dai dich.


Mac du day la nhung chuyen khong hay ho gi, chung ta dang lap lai nhung loi lam trong qua khu, nhu khi xu tri benh dich lien quan toi SARS, Ebola, Zika, MERS, va nhieu dai dich khac.


Thay vi thuong yeu, doan ket va hop tac de cung chong dich, nguoi ta de lam vao xu huong bai xich, phan cuc va chia re. Mot hau qua kho luong khac cua viec bai xich la gian tiep gay tam ly hoang so, lam nguoi ta do du hoac khong di kham benh khi co trieu chung va lam benh dich lan rong hon,


Hai benh dich an theo virus Corona: Nguoi thi bi tranh nhu tranh ta, ke ton hao qua nhieu nang luong song - Anh 1.

Hinh 1. Hinh minh hoa su doi lap cua 2 nhom truyen thong.


Tren facebook va cac mang xa hoi khac tai Viet Nam hien co nhieu nhom quan tam toi viec phong chong dich nhung cung dang co su phan cuc, voi 2 luong y kien chu dao doi lap, dua tren suy nghi va hanh xu khac han nhau.


Trong khi co nhung nhom lo lang, nhay cam hon voi nhung tin bao ve dich benh, keu goi su kien quyet, ky luat voi che tai xu phat nghiem khac de kiem soat tinh hinh som thi cung co nhung nhom khac cho rang viec canh bao thai qua co the tao nen tam ly hoang loan, lo lang qua muc trong cong dong.


Nhom nay noi nhom kia dung nen tran an lam moi nguoi lo la voi benh dich, trong khi nhom kia lai phan bien la chua co du co so de khuyen cao va khong nen lam moi nguoi hoang mang. Dang lo hon la trong hai nhom nay doi khi co thanh vien phan ung qua manh me va khong chap nhan lap luan cua nhom con lai, dan den chi trich, bai xich va chia re ngay trong cong dong.


That ra, cong dong la mot tap hop da dang nhieu thanh phan va moi nguoi se phan ung va xu ly thong tin theo cach khac nhau.


Can hieu rang doi voi moi cach truyen dat deu co nhom nguoi phu hop va khong phu hop. Neu chung ta binh tinh nam bat duoc cach xu ly thong tin cua doi phuong thi se thau hieu hon de cung hanh dong.


Mot thu thach nua cua cong dong lan nay la phai doi mat voi NHUNG DIEU CHUA BIET. Truoc chung virus nCoV moi nay, rat nhieu cau hoi ve mat khoa hoc can duoc tra loi thoa dang. Vi du: Virus lay qua duong nao? Bao nhieu lau thi phat benh? Benh nang thuong do nguyen nhan nao?


Tuy nhien, trong khi nhung dieu nay can duoc khao sat va cau tra loi dang dan ro rang hon, cong dong lai lien tuc bi khuay dao boi nhung cau hoi... tao moi duoi dang thuyet am muu va lan toa manh me duoi dang tin gia/tin ban nhu:


- Virus la mot dang vu khi sinh hoc moi!?


- O Vu Han xac chet day duong!?


- Hang chuc nguoi tu vong tai Benh vien Cho Ray?!


Do la mot so trong nhung tin ban duoc lan truyen nhanh chong trong nhung ngay qua, ma nguoi dung mang xa hoi o Viet Nam thay ro dieu nay.


Hay cac thong tin: "Khau trang N95 moi tot!" hay "Dau tram giup diet virus!"... cung da gop phan nang gia cac mat hang nay cao gap boi!


Mot so chuyen gia da vach ra rang dich do tin ban, tin sai gay ra con "lay lan" nhanh hon ban than con virus va tac hai cua no co khi con lon hon ca dich benh chinh!


Nhung tin don that thiet, tin gia gay hoang mang, nhung chi trich vo can cu da va dang gay nen su lo lang, u am, va hoang hot cho nhieu nguoi, dan den ton hao tai chinh, suc khoe va ca nang luong song cua cong dong.


Infodemics la mot tu moi am chi rang dich tin ban co the lam nguoi ta kho tiep can voi thong tin dung va can thiet. Vay dau la giai phap?


Mac du co mot so nhom hoi tren facebook dang co hanh dong tich cuc la ra soat va canh bao tin gia, toi nghi rang viec lam nay cung nhu cac nhom tinh nguyen di luom rac ngoai duong va se it hieu qua. Dieu ma tat ca chung ta can lam la DUNG XA RAC.


Giong voi viec "rua tay" de ban khong truyen vo so mam benh "khong ro rang" cho nguoi ke tiep (ca nhung nguoi khong quen), viec "rua nao" de suy nghi binh tinh va han che chia se nhung dieu ban khong chac chan la vo cung quan trong de chong dich tin ban.


Trong nhung phan tich ve hanh vi phat tan tin gia, nguoi ta nhan thay rat nhieu nguoi that ra muon "lam phuoc" qua viec chia se thong tin. Da den luc chung ta nhan thuc hon rang viec lam nay that ra lai co the gay hai cho nguoi khac!


Mot so nguoi co the phan bien rang: viec chia se thong tin da chieu se giup moi nguoi chuan bi tot hon. That ra, hau het nhung thong tin nong sot do khong giup ich cho viec chong dich.


Hai benh dich an theo virus Corona: Nguoi thi bi tranh nhu tranh ta, ke ton hao qua nhieu nang luong song - Anh 2.

Trong nhung tinh huong y te kho khan, cac bac si co the giup chung ta xu su binh tinh. Mot quy tac huu ich la dat cau hoi: "Lieu thong tin MOI nay co THAY DOI cach xu tri cua chung ta hay khong?"


Chi can hoi cau nay, nguoi dan co the nhan ra rang du bao dai co dua them tin nong nhu "Virus lay qua duong phan-mieng!" hay "Virus co dinh tren tay nam cua!" hay "Virus song duoc toi hon 10 ngay!"… thi cach xu tri cua chung ta van nhu the.


Khuyen cao phong benh cua Bo Y te nhu rua tay va deo khau trang thich hop, dung tinh huong, dung thoi diem... da duoc thiet ke de giup chung ta ngan ngua nhung con duong lay nhiem chu dao de phong benh toi uu. Phong benh toi uu o day mang ca ham y "giam thieu thiet hai do phong benh sai bet".


Chung ta can tap trung lam triet de nhung viec do de giu tran dia chinh. Viec sot sang, lan tan voi con so ca nhiem, ca tu vong o dau do, chay theo tin don hoac goi y moi khong duoc kiem chung co the lam sao nhang viec can lam. Cung giong nhu viec co qua nhieu tiet muc hon tap dong thoi trong mot show dien, nhieu khan gia se quen mat thong diep chinh can luu tam.


Nhung cach phong dich hieu qua


Se KHONG con hieu qua


Neu nhung cach KHONG hieu qua


Duoc "lay lan" hieu qua hon


Binh tinh la mot ky nang can ren luyen nhung se giup chung ta lang nghe tot hon, tu do thau hieu va xu tri tot hon. Trong boi canh lon xon o mot so cong dong, tin hieu mung la cac nha khoa hoc da quoc gia da hop tac tich cuc de chia se rong rai tat ca nhung du lieu lien quan toi coronavirus.


Trong thoi gian ngan vua qua, nhung tap chi Y hoc noi tieng nhu New England Journal of Medicine, British Medical Journal va Lancet da xuat ban nhung bao cao quan trong ve cach lay lan va dich te hoc cua virus moi, cung nhu nhung du lieu noi len cac dac diem lam sang cua viem phoi lien quan toi virus nay.


Cac trieu chung pho bien nhat la sot va ho (> 80% truong hop), sau do la kho tho (31%) va dau co (11%).


Neu binh tinh de so sanh, chung ta se thay nhung trieu chung nay that ra cung hay gap o influenza/Cum mua hang nam, thu van gay ra dich benh ghe gom hon dang cuop di sinh mang nhieu nguoi o nhieu noi tren the gioi.


So lieu o My cho thay virus cum da giet chet 12.000-30.000 nguoi tu 1/10/2019 den 1/2/2020, so voi so ca tu vong do coronavirus hien nay la 1.114.


Dieu tro treu la cong dong dang cuc ky quan tam toi coronavirus moi, trong khi con rat nhieu nguoi tu choi tiem phong cum. Neu nguoi ta lam ra vaccine cho nCoV, toi doan rang nhieu nguoi tu choi tiem phong cum se xep hang dau tien de chich ngua corona.


Mot hien tuong thu vi khac dang xay ra o Nhat Ban la so nguoi mac influenza nam nay da giam mot nua, tu 140.000 nguoi xuong 70.000 nguoi. Mot so chuyen gia noi rang su cai thien rua tay phong benh trong cong dong nho khuyen cao ve nCoV co the da giup giam thieu lay lan ca nhung benh tat khac.


Nhung phan tich nay cho thay anh huong manh me cua truyen thong len hanh vi cua cong dong va them ly do tai sao chung ta phai binh tinh.


Tom lai, nhung con virus corona "doi moi" dang lan truyen nhanh chong va cac nha khoa hoc con nhieu thu can tim hieu. Chung xung dang nhan duoc su quan tam nhu mot can benh moi, co the cung gia dinh voi SARS va MERS truoc day.


Tuy nhien, khi ung pho voi benh dich o quy mo toan cau, chung ta can co ca doi sach sang suot va binh tinh cho hai benh dich "an theo": dich lien quan toi ky thi va dich ve tin sai/tin deu.


Tai lieu tham khao


https://thanhnien.vn/gioi-tre/tro-ve-tu-tam-dich-vu-han-du-hoc-sinh-khon-kho-vi-bi-xa-lanh-1178173.html


https://tuoitre.vn/nguoi-goc-viet-bi-ki-thi-o-chau-au-vi-virus-tu-trung-quoc-20200131163436558.htm


https://www.nytimes.com/2020/01/30/world/asia/coronavirus-chinese-racism.html


https://www.cdc.gov/flu/about/burden/preliminary-in-season-estimates.htm


https://science.sciencemag.org/content/359/6380/1146


https://news.tv-asahi.co.jp/news_society/articles/000175724.html?fbclid=IwAR00ZJluiec0yVS86r4KFBj1CPabdhqFbXdDV4FHcERC6NBv9jh_zRQtySo


https://www.vox.com/science-and-health/2018/3/8/17085928/fake-news-study-mit-science


https://www.youtube.com/watch?v=HZq7fwUywR4


Bo tay: Benh nhan nhiem virus Corona dau tien o London da bat Uber den benh vien Theo Theo Tri Thuc Tre Link bai goc Copy link http://ttvn.toquoc.vn/doi-song/hai-benh-dich-an-theo-virus-corona-nguoi-thi-bi-tranh-nhu-tranh-ta-ke-ton-hao-qua-nhieu-nang-luong-song-8202014291157484.htm

Hai bệnh dịch ăn theo virus Corona: Người thì bị 'tránh như tránh tà', kẻ tổn hao quá nhiều năng lượng sống

Đi kèm với dịch coronavirus hiện nay là một loạt chuyện bi hài về nghi kỵ và chia rẽ. Những du học sinh Trung Quốc trở về từ Vũ Hán và cả những nơi ngoài Vũ Hán đang khốn khổ vì bị "tránh như tránh...
Giới thiệu cho bạn bè
  • gplus
  • pinterest

Bình luận

Đăng bình luận

Đánh giá: